در یک کتاب درباره ی میتراییسم چند عکس جالب دیدم که به نظرم رسید لازم است دیده شوند. بلافاصله اسکن شان کردم .

زیورآلاتی از موزه ی باستان شناسی فلورانس، از کومونت. در این تصویر ها به وضوح می توان میترا را دید که دارد گاو را قربانی می کند و در پیرامون او نمادهای میترایی، کلاغ و شیر و پارسی و سرباز و پیک خورشید دیده می شود.

زیورآلات میترایی موزه ی متروپولیتن از کومونت. در این تصویر نیز میترا در حال کشتن گاو دیده می شود و در تصویر دوم او را سوار بر گردونه ای چهار اسبه می بینیم.

زیورآلاتی میترایی که زمانی در مجموعه ی بورجا بود. باز هم همان تصویر کشتن گاو را می بینیم و یک کلاغ را که در کنار میتراست.

زیورآلات میترایی که زمانی در مجموعه ی سیریگ بود.

 

 

درباره ی نیاسر

موقعیت اداری و ارتباطی

شهر نیاسر مرکز بخش نیاسر از توابع شهرستان کاشان و استان اصفهان است.این شهر در فاصله 24 کیلومتری شمال غربی شهر کاشان، مرکز شهرستان، قرار دارد. شهر نیاسر از طریق اتوبان در فاصله 240 کیلومتری شهر تهران، پایتخت ایران، 100 کیلومتری شهر قم، مرکز استان قم و 260 کیلومتری شهر تاریخی اصفهان، مرکز استان اصفهان قرار دارد. فاصله این شهر از سه محور ارتباطی مهم کشور یعنی از راه آهن و محور زمینی بندر عباس – تهران 24 کیلومتر و از محور شیراز- اصفهان – تهرن60 کیلومتر است.

موقعیت طبیعی:

شهر نیاسر یکی از 3 مرکز مهم تولید گل محمدی، گلاب و عرقیات گیاهی شهرستان کاشان و کشور است.
چنین ویژگی کم نظیری به سبب قرارگیری در دامنه شرقی کوههای کرکس و وجود چشمه پر آب اسکندریه و قناتهای زیادی است که محدوده ای به وسعت 800 هکتار را به زیر کشت برده که البته با گسترش روشهای مدرن آبیاری و کشاورزی به میزان زیادی قابل گسترش است.

 ویژگیهای تاریخی:

نیاسر یکی از کهن ترین مراکز سکونت بشری است. به طوری که در پای چارتاقی که اولین بنای نوع خود در دوره ساسانیان است- و در زیر باغ کوشک فعلی و غار زیرین آن، لایه ای است که قدمت آن حداقل به 25000 سال می رسد.

ویژگیهای گردشگری:

محلات مسکونی شهر نیاسر در میان مساحتی بالغ بر 800 هکتار از باغها و گلستانها و اراضی زراعی پراکنده شده است. غار تاریخی رئیس و لایه کهن زیرین آن، چهار تاقی ( آتشکده) ساسانی، بافت تاریخی با عناصر، فضاها، راسته ها و بناهای عمومی و مسکونی متعدد و گوناگون، باغهای گسترده، گلستانهای زیبا و قرارگیری در دامنه کوه به همراه چشمه اسکندریه و آبشار معروف آن و باغ و کوشک تالار، این شهر را تبدیل به یکی از شهرهای تاریخی و گردشگری کشور نموده است.

میزان جذب گردشگری این شهر روزانه بین 3 تا 100 هزار نفر در شش ماهه اول سال برآورده شده است که در مجموع میزان گردشگری برابر 000/100 نفر را شامل می شود.

وجود جاذبه های متنوع میراث فرهنگی و طبیعی واقلیمی در این شهرو پیرامون آن باعث تداوم تدریجی جذب گردشگر در فصول پاییزو زمستان شده و روی آوری گردشگران به شهر، جهت  اسکان و اقامت در آن را به دنبال داشته است. می توان متقاضیان ویلا سازی در شهر نیاسر را به گروههای زیر تقسیم کرد:

1- مردم کاشان که از دیرباز، روستاها و نقاط ییلاقی  ِواقع در دامنه ها و ارتفاعات کرکس را برای اقامت تابستانی و مقابله با گرما انتخاب می کرده اند.
2- سرمایه داران و سرمایه گذاران شهرهای اصفهان، قم و تهران و حتی فراتر، برای ساخت ویلا.
3- سرمایه گذاران خارجی برای ساخت فضاهای اقامتی – پذیرایی.
4- وزراتخانه ها و سازمانهای مهم برای ساخت مجموعه های ویلایی جهت اقامت پرسنل.
5- گردشگران شهرهای اصفهان، تهران و قم وسایر شهرهای کشور جهت ساخت ویلا و اقامت.

از سوی دیگر در طرح توسعه کالبدی – گردشگری شهر نیاسر برآورده شده که در ده سال آینده شهر نیاسر سالانه پذیرای حداقل 5 میلیون نفر گردشگر باشد که بدون شک بخشی از آنها همچون حال حاضر متقاضی اقامت در شهر برای یک یا چند روز و ساخت ویلا هستند.

 

ویژگیهای آب و هوائی:

ارتفاع 1550 تا 1750 متر از سطح دریا

گروه اقلیمی 2 زمستان خیلی سرد و تابستان نیمه گرم و خشک

میانگین سالانه دمای هوا 7، 14 درجه سانتی گراد

میانگین حداکثر دما 1/23 درجه سانتی گراد

میانگین حداقل دما 2/6 درجه سانتی گراد

تعداد روزهای یخبندان سال 19 روز در سال

میانگین سالانه رطوبت نسبی هوا 42 درصد

متوسط میزان بارندگی سالانه 4/104 میلیمتر

میزان بادهای آرام 2/63 درصد

سطح آبهای زیرزمینی 12 تا 30 متر

جاذبه های طبیعی:

جاذبه های طبیعی و محیطی شهر نیاسر را می توان به انواع زیر تقسیم کرد. قابل توجه آن که شهر نیاسر در تمام ماههای سال زیباست.15 اسفند تا اواخر فروردین، شکوفه دهی درختان به ویژه بادام، هلو وزردآلو؛ نیمه دوم فروردین تا نیمه اول اردیبهشت، رویش گلهای لاله و شقایق و سرسبزی زمین؛ 15 اردیبهشت تا اواخر خرداد ماه، ثمردهی گلهای محمدی و مراسم گلابگیری و جشنواره گل و گلاب و آغاز به کار کارگاههای گلابگیری و تولید عرقیات گیاهی؛ اوایل اردیبهشت تا اواخر حضور پرندگان و پروانه ها در باغها؛ اوایل خرداد ماه تا اواخر آبان، به بار نشستن درختان میوه به تناوب؛ اوایل مهرماه تا پایان آذر ماه، برگریزان درختان و هوای مه آلود وایجاد پاییزی زیبا؛ اوایل دی ماه تا اواسط اسفند بارش برف و باران و ریزش آبشار در همه ماههای سال

ویژگیهای کالبدی:

این شهر در حال حاضر از زیرساختهای آب، برق، گاز و مخابرات و پوشش تلویزیونی وتلفن همراه برخوردار است. ادارات متعددی همچون شهرداری، بخشداری و نیروی انتظامی به همراه بانک، مراکز بهداشتی – درمانی و پمپ بنزین در این شهر مستقر هستند.

جاذبه های آئینی:

شهر نیاسر یکی ازمراکز سکونتی کهن در سرزمین ایران است. آثار و بقایای بسیاری همچون چارتاقی و غار و لایه زیرین آن، نشانگر وجود تمدن و انجام مراسم و آئین های کهن است.
با ورود اسلام به ایران ومسلمان شدن ساکنین منطقه، برخی ازآئین های کهن تداوم ویا در قالب مراسم اسلامی و مذهبی نمود یافته اند. از مهمترین مراسم آئینی منطقه و شهر نیاسر می توان به موارد زیر اشاره کرد:

1- اجرای مراسم آئینی قالی شویان در مشهد اردهال در جمعه دوم مهر ماه هر سال
2- سوگواری امام سوم شیعیان در دهه محرم
3- مراسم آئینی روز 21 ماه مبارک رمضان
4- مراسم آئینی ذبح گاو در عید قربان
5- مراسم آئینی عید فطر
6- مراسم آئینی هوم باباتی و قاشق زنی
7- مراسم آئینی عید غدیر

ضرورت سرمایه گذاری در نیاسر نیاسر به دلایل گوناگون میتواند و باید نقش تامین کننده امکانات و فضاهای اقامتی وتفریحی منطقه کاشان را بر عهده بگیرد.
علاوه بر آن این نقش می تواند در مقیاس استانی و ملی و فرا ملی نیز گسترش یابد.

موارد زیر از جمله این دلایل است:

1- تاریخ کهن و قدمت سکونت در نیاسر
2- وجود جاذبه های آئینی و فرهنگی در شهر و پیرامون
3- وجود جاذبه های طبیعی متنوع، پوشش گیاهی و آبشار
4- دسترسی راحت، آسان و نزدیک به محورهای ارتباطی اصلی استان و ملی
5- نزدیکی به مراکز جمعیتی، اقتصادی و سیاسی (تهران، اصفهان، قم وکاشان)
6- اقلیم مساعد نیاسر به ویژه در مقایسه با گرمای کویر
7- وجود فصول چهارگانه و زیبا در نیاسر

نیاسر را بهتر بشناسیم

 

شهر توريستى نياسر در 25 كيلومترى شمال غربى شهرستان كاشان در حاشيه كوير مركزى ايران واقع شده است . وجود منابع آب و خاك كافى ، شرايط اقليمى مطلوب ، راههاى ارتباطى مناسب ، وجود آثار ارزشمند تاريخى و جاذبه‏هاى زيباى طبيعى از مهم‏ترين شاخصه‏هاى شكل‏گيرى ، رونق و استمرار بى وقفه زندگى در اين خطه شده است . با فرارسيدن فصل بهار، پراکنش عطر گلهاى محمدى در كنار چشمه اسكندريه و آبشار زيبا طراوت و زیبایی خاصی به شهر می بخشد . وجود آثار ارزشمند تاريخى همچون آتشكده ساسانى ، غار تاريخى رئيس ، آسياب آبى ، حمام صفويه ، برج قاجاريه ، خانه بروجرديها، مقبره‏هاى قديمى و جاذبه‏هاى زيباى طبيعى مانند چشمه اسكندريه ، آبشار زيبا ، گلستان‏هاى گل محمدى ، درختان تنومند چنار و سروها و سپيدارهاى سر بفلك كشيده در دل باغهاى سر سبز و زيباى نياسر موجب شده است تا اين شهر در فصول مختلف بويژه فصل گلابگيرى (بهار) و تابستان، پذيراى هزاران گردشگر داخلى و خارجى باشد.

 

تاريخچه نياسر

 

بانى نياسراردشيراول مى‏باشد كه ‏به ‏نقل‏ازكتاب ‏تاريخ‏ كاشان‏ نوشته سهيل‏ضرابى هرآينه حزن آفرينان سر« كه به زبان عجم گفته شده كه در فارسى معادل جمله : مجلس خود را به سرهاى شجاعان بيارائيد ، البته  به قول اردشير كه در جشن پيروزى پادشاهى خود(197 تا 224 ميلادى) آن را به این نام نامید: به ترتيب آفرينان سر ، نياستر، نيسار، نى سره و نيان سر خوانده كه بعلت كسرت استعمال نياسر ناميده شد.همچنين اردشير بابكان دين زرتشت را در این منطقه رسمى كرد و بنای چهار تاقى(آتشكده) كه به نشان احترام به آتش و نيايش آنان در جوار آن مى‏باشد را در این مکان ساخت.

 

 نیاسر در حال حاضر

 

نیاسر جزء معدود شهرهای ایران زمین است که علیرغم کوچکی تنوع بی مانندی را در خود جای داده و همین کافی است تا حضورش را در کنار کویر مرکزی ایران غنیمت بدانیم. شهر نیاسر در 35 کیلومتری جنوب غربی کاشان قرار گرفته و ارتفاع آن از سطح دریا حدوداً 1650 متر است. نیاسر بر اساس آثار تاریخی موجود سابقه ای هزاران ساله دارد و دوره های متعددی از تاریخ پر فراز و نشیب این مرز و بوم را به خود دیده و رد این تاثر را در آثار بازمانده از این دوره ها می توان بر چهره ی وی مشاهده کرد. در این شهر ما آثاری را از سلسله های ساسانی، سلوکی، صفوی و قاجار می بینیم که هر ساله هزاران گردشگر را به خود می خوانند. شهر نیاسر در مراحل نخست ساخت خود ابتدا بر روی تپه ای با ارتفاع 1800 متر ساخته شده بوده که محله ی تالار در شهر بازمانده از این دوران است و سپس با افزایش جمعیت از سوی شمال شرقی و همچنین جنوب محله ی تالار گسترش یافته است. نیاسر را از این رو نیاسر می خوانند که گویا اردشیر بابکان پس از فتح و غلبه بر اصفهان در این مکان توقف می کند و به مناسبت پیروزی خویش جشن و پاکوبی بر پا می دارد وبه واسطه ی گردآوردن سیصد تن از دلاوران جنگ است که به نیان سر و به مرور ایام به نیاسر معروف می شود. اردشیر در این مکان آتشکده و باغی  ساخت و در اطراف آن دهی بنا کرد که تا کنون پابرجاست. جمعیت نیاسر در حال حاضر حدود 4500 نفر می باشد که در تابستان ها به 8000 نفر نیز افزایش می یابد. شغل مردم نیاسر غالبا ً کشاورزی است و شامل پرورش گل محمدی، حبوبات، گردو و بادام می شود. در نیاسر آنچنان که شایسته است صنعت پیشرفت نداشته است. اغلب مردم به کشاورزی و دامداری مشغول هستند. مشاغل شخصی و قالیبافی در منازل از کارهای دیگر مردم است. اکثر جوانان در کاشان و در شرکتهای متفاوت کار می نمایند و عده ای نیز در دانشگاهها و یا مشاغل دولتی مشغول  به کار هستند. در نیاسر به جز کارخانه فرش افضل، دنا کاست و ایران گلاب که کارکنان محدودی دارند، صنایع دیگری وجود ندارد. از مهمترین مشاغل فصلی در نیاسر در فصل بهار گلاب گیری است که تمامی مردم شهر را به خود مشغول می دارد.گلاب گیری و گل چینی از عمده فعالیت مردم در این فصل می باشد. وجود معادن سنگ و یک معدن خاص که پودر آن در کندن چاههای نفت مورد استفاده قرار می گیرد نیز بخشی از فعالیت  در بخش معدن می باشد. ماسه شویی از دیگر صنایع شهر است که جدیداً در حوالی شهر شروع به فعالیت نموده است. وجود مرغداری های گوشتی و تخم گذار در نیاسر نیز باعث فعالیت عده ای در این زمینه شده است. دامداری در همان  حوزه ی نگهداری از گاو و گوسفندان خانگی  محدود می باشد و فقط در زمینه مرغداری عده ای فعالیت می نمایند که حدود 10 مرغداری در نیاسر وجود دارد؛  اما کشاورزی به شیوه سنتی در نیاسر رواج دارد. نیمی از زیبایی نیاسر مرهون تلاش کشاورزان است که فضایی سرسبز را به نیاسر هدیه کرده اند. محصولات نیاسر شامل: گردو، بادام، گندم، جو، انجیر، انار، آلوچه، زردآلو، قیصی، انگور، سبزیجات و کاهو و خیار، پیاز، گوجه، کدو و کالک و سیب زمینی می باشد، اما معروف ترین محصول نیاسر گلاب و عرقیات گیاهی نیاسر می باشد.

 

 جاذبه های گردشگری نیاسر

 

 معماری نیاسر؛سراسر رمز و راز

 

تاريخ معماري نياسر با معماري آييني آغاز ‌گشته و با فراز و نشيب‌هايي تا به امروز ادامه يافته است.
معماري نياسر از نظر تاريخي به چهار دوره متمايز قابل دسته‌بندي است. دوره اول، معماري آييني است که تبلور آن در غار دست‌ساز رييس قابل مشاهده است.غاري که در واقع معبدي بوده متعلق به پيروان آيين ميترا (خداي ايران باستان) و به احتمال، قدمت اين معبد به اوايل دوره پارت‌ها بر مي‌گردد.دهنه اتاق‌هاي غار به‌جز يکي از آنها ساخته دست انسان است.البته در کنده‌ها (حفره‌هاي صخره‌اي) در زير سطح محلاتي چون رودآب، نشانه‌هايي از دخالت انسان وجود دارد.دوره دوم، معماري باستاني است.تنها نمونه شناخته شده معماري باستاني، چارتاقي است که بر اساس تقويم نجومي بنا شده است و مربوط به اواخر دوره پارت‌ها يا اوايل دوره ساساني است كه به نظر مي‌رسد به معابد آناهيتا که در نقاطي مثل پاي چشمه ها وجود داشته اند متعلق بوده که از بين رفته است.هر چند که معماري آييني دردوره‌هاي پس از احداث غار نيز تداوم يافت اما احداث غار در زير زمين بهانه‌اي است براي تمايز آن از معماري حجمي در روي زمين.دوره سوم، معماري پس از ورود اسلام به ايران است.تاکنون نشانه‌هايي از معماري دوره‌هاي صفويه، زنديه و قاجاريه شناسايي شده ‌اند.دوره چهارم، معماري معاصر است که از اوايل دوره پهلوي شروع شده و تا به امروز ادامه يافته است.در شهر نياسر تنها نشانه‌هايي از بناهاي با ارزش دوره معاصر را مي‌توان يافت که عبارتند از ساختمان مدرسه شهيد عسجُدي و چند سردر و خانه آريانپور.معماري نياسر از نظر گونه‌بندي فضاها نيز قابل تقسيم است: مانند معماري معابد يا آييني، شامل غار رييس و معابد آناهيتا که از بين رفته‌اند.معماري مذهبي که نمونه‌هاي عالي آن مساجد شهر از جمله فضاهاي مذهبي محله رودآب هستند.معماري دفاعي که نمونه باقي‌مانده برج چاله‌قاب است و از دروازه‌هاي محلات و برج سرکمر، اثري نيست.معماري کوشک شامل بناهايي چون كوشك باغ تالار و كوشكِ (خانه) بروجردي‌ها مي‌باشد، كه آخرين نشانه معماري دوره قاجار در نياسر است.معماري مسكوني شامل خانه‌هاي پلکاني سرکمر، واحدهاي همسايگي محله رودآب و برخي بناهاي با ارزش ديگراست.معماري فضاهاي عمومي شامل خانه‌ها، آسيا‌ب‌ها و حمام‌ها است، که نمونه‌هايي از آنها باقي مانده است مانند آسياب و حمام صفوي پاي آبشار.معماري مزارع شکل ويژه‌اي از معماري است که شامل چند بناي خصوصي و عمومي، سلخ (استخر آب)، قنات، فضا هاي باز و ارتباطي و گاهي حمام و مسجد است. از جمله بناهاي شاخص موجود در مزارع نياسر، بناي 15دري سورآباد است.

 

 

آتشکده نیاسر

 

بنای این آتشکده گنبد دار که به آتشکده ی اردشیر مشهور است و از زیباترین بناهای چهارتاقی دوران ساسانی است و بر فراز نیاسر واقع شده ، بر اساس نظر آندره گدار معمار و باستان شناس فرانسوی به دستور اردشیر بابکان است و اولین معبد و آتشکده ای است که در اوج رواج دین زرتشتی در ایران بنیان گرفته. این آتشکده با شماره ی 316 در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.

 

آتشکده چیست؟

 

دکتر جهانگیر اوشیدری در دانشنامه ی مزدیَسنا در زیر عنوان آتشکده آورده است:

آتشکده: مرکب است از آتش + کده. جزء اخیر نیز مرکب است از کد+ ه نسبت است. کد از ریشه ی کَتَه اوستایی و آن نیز از مصدر کَن به معنی کندن مشتق شده است؛ آتشکده مکان مقدس زرتشتیان است که همواره در آن آتش  که نماینده ی فروغ ایزدی است، فروزان است. شکل و بنای آتشکده ها در همه جا یکسان بوده . معمولا ً هر آتشکده هشت درگاه و چند اتاق هشت گوشه داشته و آتشدان در وسط بنا واقع بوده و پیوسته آتش مقدس در آن می سوخته. اما با گذر زمان و به تدریج در دین زرتشت مقرر می شود که آفتاب بر آتش نتابد. بنابراین آتش را در فضای باز نگهداری نکرده و اتاقی در وسط بنا ساختند که آتشدان در آن قرار داشت. تعداد آتشکده ها بسیار بوده و تاسیس آن ها  به زمان خیلی پیش از ظهور زرتشت ، یعنی زمان پیشدادیان ( هوشنگ و جمشید) می رسیده است . ولی در عهد ساسانیان سه آتشکده ی مشهور ِ :

آذر گشسب ( واقع در تکاب )

آذربرزین مهر

و آذر فرنبغ

( به نام سه طبقه ی اصلی اجتماعی در آن دوران یعنی طبقه ی ارتشتاران و نظامیان ، طبقه ی کشاورزان و پیشه وران و طبقه ی موبدان و روحانیان که با سه رنگ سرخ و سبز و سپید یا همان سه رنگ پرچم ایران مشخص می شده اند) ، اهمیت می یابد. یعلاوه زرتشتیان معبد و آتشکده را در ِمهر هم می گفته اند که یادآور سنت های پیش تاریخی در ایران و آیین مهر یا میتراییسم نیز است.

 

چهارتاقی چیست؟

چهارتاقی عمارتی است که روی آتشکده‌های هر دیار ساخته می‌‌شده است. عبارت است از چهار طاق حول آتشکده که توسط سقفی گنبدی که گودال آتش آتشکده را از باران و برف حفاظت می‌‌کرده است ،به هم متصل می‌شوند.در بسیاری روستاهای مرکزی ایران این عمارات به چشم می‌‌خورند. البته از آن جا که این عمارات در بهترین مکانهای هر دیار ساخته می‌‌شده‌اند، بسیاری از آن‌ها بعد از اسلام جای خود را به مسجد هر دیار داده اند.از چهارطاقی‌های مشهور حاضر می‌توان به چهارطاقی نیاسر در نیاسر کاشان و چهارطاقی نِویس در حوالی ساوه اشاره کرد.

چارتاقی نیاسر

چارتاقي نياسر، بنايي باستاني از اواخر عصر اشكاني و يا اوايل عصر ساساني است.
اين بنا جزو كهن‌ترين و بزرگترين نمونه‌هاي چارتاقي ايران و سالم‌ترين آنها است. بنا با قاعده‌اي مربع‌شكل، اما درواقع ذوزنقه‌اي با اضلاع تقريبي 12 متر است كه براي ساخت آن تنها از سنگ‌هاي آهكي رسوبي و ملات گچ استفاده شده است. سبكي سنگ‌هاي متخلخل و سختي اندك و انعطاف‌پذيري ملات آن، موجب تحمل زمين‌لرزه‌ها وپايداري بنا درعمرنزديك به دوهزارسال آن شده است. چهارسوي اين بنا همانند ديگر چارتاقي‌ها كاملاً باز بوده و هيچگونه در يا پنجره و بازدارنده‌هاي ديگري براي ورود به آن، وجود نداشته است.تا مدت‌ها بر پايه روايت‌هاي داستان‌گونه كتاب (قم‌نامه) احتمال داده مي‌شد كه اين بنا آتشكده‌اي از زمان اردشير ساساني باشد؛ اما تاكنون شواهد باستان‌شناختي ومنابع مكتوب آن‌را تائيد نكرده است.از اين بنا نخستين بار توسط هوتوم شيندلر گزارشي مختصر منتشر شد و سپس آندره پ.هاردي بررسي كوتاه مدتي پيرامون آن انجام داد كه در مجموعه "آثار ايران" توسط آندره گدار منتشر شد.گدار در توضيح گزارش شيندلر، كاركرد آتشگاهي اين بنا را رد مي‌كند.در سال 1380 كاربرد اين بنا و نيز ديگر چارتاقي‌هاي ايران، به‌عنوان يك تقويم آفتابي ياشاخص اندازه‌گيري زمان با استفاده از تغييرات ميل خورشيد، توسط رضا مرادي غياث‌آبادي شناسايي شد.آنگونه كه در نقشه‌هاي آن ديده مي‌شود؛ ساختار تقويمي اين بنا به گونه‌اي است كه در آغاز و ميانه هر يك از فصل‌هاي سال، پرتوهاي خورشيد بامدادي به شكلي خاص از ميان پايه‌هاي بنا ديده مي‌شده و هنوز نيز ديده مي‌شود.
دقت محاسبات تقويمي در اين چارتاقي در بين ديگر تقويم‌هاي آفتابي دنيا بي‌نظير است و نشان‌دهنده توانايي‌هاي علمي نياكان ماست.چارتاقي نياسر از لحاظ بررسي شيوه‌هاي معماري در گذشته، شيوه‌هاي بديع و مبتكرانه ساخت و ساز تاق‌ها بدون قالب پيش‌ساخته، روش جالب تبديل پلان مربع بنا به دايره گنبد آن، تناسب‌هاي هندسي متوازن و منحصر به‌فرد در طراحي آن و رعايت تناسب طلايي در اجزاي آن، جالب توجه و شگفت‌انگيز است.ممكن است كه در دوران باستان آيين‌هاي ديني زرواني نيز در اين مكان برگزار مي‌شده كه امروزه آگاهي چنداني از آن در دست نيست.در آيين زروان حركات خورشيدي و وزش باد كه هر دو تجلي زمان هستند؛ از اهميت فراواني برخوردار بوده‌اند.ازسوي ديگر وجود عناصر متعدد ديگر در حريم چارتاقي، نشان‌دهنده احترام و تقدس اين ناحيه بوده است. چشمه‌اي زلال با درخت چناري كهنسال و مسجدي نوساز بر جاي نيايشگاهي باستاني، نمونه‌هايي از آن است.چارتاقي نياسر امروزه به يكي از ميعادگاه‌هاي علاقه‌مندان نجوم و ستاره‌شناسي در ايران تبديل شده است.ارتفاع زياد نياسر، آسمان پاكيزه و درخشان، امكانات فراوان، نزديكي به پايتخت و برخي از شهرهاي بزرگ، طبيعت دوست‌داشتني و از همه مهمتر وجود يك بناي علمي باستاني، عواملي براي اين انتخاب بوده است.

آیا ایرانیان باستان آتش را می پرستیده اند ؟

 

در پاسخ به این پرسش با نظری قاطعانه باید گفت : نه. ایرانیان از قدیم یکتاپرست بوده اند. به طوری که حتا  شخصیتی در حد و اندازه ی اهریمن نیز یارای برابری با اهورامزدا خدای یکتای ایرانیان را نداشته است چه برسد به آتش. پس سوالی که اینجا مطرح می شود این است: راز تقدس آتش در چیست؟ دکتر جهانگیر اوشیدری در دانشنامه ی مزدیسنا در ذیل واژه ی آتش آورده:

آتش نزد اقوام مختلف از قدیم الایام گرامی بوده و در ادیان آریایی و سامی اهمیت ویژه ای داشته است. آتش مثل همه ی عناصر و کلیه ی چیزهایی که از جانب آن فایده ای به انسان می رسد در مزدیسنا ستوده شده و در نزد ایرانیان قدیم و کنونی و نزد زرتشتیان گرامی بوده است. نظر به این که در مزدیسنا  آفریده ی نیک اهورامزدا باید گرامی داشته شود، ایرانیان آریایی، آذر را که همان آتش است موهبت ایزدی دانسته ، شعله ی آتش را یادآور فروغ رحمانی خوانده اند و آتشدان ِ فروزان را در پرستشگاه به منزله ی مهراب قرار داده اند. ایرانیان به این عنصر و به فرشته ی موکل آن "  آتَر" نام نهاده اند. در اوستا " آتَرس" آمده و در فرس هخامنشی نیز " آتر" و در پهلوی " آتور" خوانده شده است. واژه ی آذر فارسی نیز از همین ریشه است و آتش نیز هیئت دیگری است از همان واژه. آذر در مزدیسنا از نعمت های ایزدی به شمار می رود و از برای سود و بهره ی  انسان از عالم بالا به سوی جهان خاکی فرستاده شده است. و از همین روی آن را از ضرر و آسیب رساندن نیز عاری دانسته اند.

 

 گونه های آتش به روایت اوستا

 

در یسنای 17، بند 11، پنج قسم آتش تشخیص داده شده است. از این قرار:

1-   بِرِزی سوَنگهه که در تفسیر پهلوی به بلند سوت یا بزرگ سود ترجمه گردیده؛ و در توضیحات " اسم عمومی آتش بهرام( پارسیان، آتشکده های بزرگ را آتش بهرام می نامیدند) خوانده شده است.

2-      وُهوفریان؛ و آن آتشی است که در کالبد انسان و دام است و به عبارت دیگر همان حرارت غریزه بوده است.

3-      اوروازیشتَ؛ و آن آتشی است که در رستنی ها و چوب ها موجود است

4-   وازیشتَ؛ و آن آتش برق است و همان آتشی است که گُرز  تشتر ایزد، شراره کرد و دیو ِ سپَنچَکرَ را هلاک کرد. گویند از ضربت گرز تشتر ، خروش بزرگی از نهاد سپنچکر برخاست. این خروش همان است که هنوز هم پیش از بارندگی از رعد شنیده می شود.

5-      سپینشت َ ؛ و آن آتشی است که در گرزمان( خانه ی سرود و ستایش) جاویدان ، فروزان است.

 

 

 غار نیاسر

غار رييس نياسر با درهاي ورودي آن در باغ‌تالار، معبدي بوده متعلق به پيروان آيين ميترا (خداي ايران باستان). به احتمال زياد قدمت اين معبد به اوايل دوره پارت‌ها بر مي‌گردد.غار تاريخي نياسر درون توده سنگي از جنس تراورتن، در زير باغ تالار و باغ‌هاي مجاور آن تا زير محله سركمر گسترده شده است. در بلندترين نقطه نياسر واقع در باغ‌تالار، ورودي اصلي اين غار وجود دارد كه تا صخره‌هاي بالاي آبشار كشيده شده است.غار نياسر به طور كامل ساخته دست انسان است به جز يك يا دو اتاق كه در نزديكي در ورودي قرار دارند. شكي نيست كه اين غار معبد ميترا بوده است و پيدايش آن ممكن است به دوره اشكانيان (پارت‌ها) مرتبط باشد. بيشتر معبدهاي ميترا مانند غار نياسر در تاريكي كامل ساخته مي‌شده است. اين غار ورودي‌هاي ديگري نيز دارد.تعدادي از آنها در داخل صخره‌اي وجود دارند كه قسمت بالاي نياسر را از همسايگان پايين جدا مي‌سازد.اين ورودي‌ها كه رو به شرق قرار دارند در امتداد آبشار منظره زيبايي از نياسر را به نمايش گذاشته‌اند.نشانه‌هاي فرسايش آب بر روي صخره‌ها و سنگ‌ها دربر دارنده و گواهي اين حقيقت است كه غار خوش منظر اين ناحيه از زمان‌هاي بسيار قديم وجود داشته است.آبشار نياسر مدرك ديگري است كه غار، معبدي بوده متعلق به پيروان آيين ميترا.در زير آبشار دو سنگ آسياب وجود دارد كه به طرز شگفت‌آوري شبيه به يك يا دو سنگ آسيابي است كه در اعماق داخل غار ديده مي‌شود.شكي نيست كه وجود اين سنگ‌ها در داخل غار تاريك و هيجان‌انگيز به منظور آرد كردن گندم نبوده است بلكه بر اساس آداب و تشريفات مذهبي آيين ميتراييسم در مراسم قرباني دادن استفاده مي‌شده است. گفته مي‌شود، از اين سنگ‌ها به عنوان سرپوشي براي بستن ورودي‌هاي اتاق‌هاي كوچك غار استفاده مي‌شده است.هواي مطبوع و گردش هوا در سراسر غار وجود دارد.يكي از عميق‌ترين چاه‌هاي داخل غار 10 متر عمق دارد و هوا حتي در آن قسمت نيز جريان دارد.
به منظور طي كردن راه در داخل غار، راهروها و حتي اتاق‌هايي وجود دارد كه به‌وسيله ليزخوردن يا سينه‌خيز رفتن و در جاهاي ديگر، به‌صورت خميده مي‌توان از آن عبور كرد.غار داراي يك ورودي بزرگ مي‌باشد كه در سال 1358 بر اثر زلزله خراب شده است.قسمت‌هايي از غار نيز كه متلاشي شده و از بين رفته، زير آوار زلزله قرار دارد.بيشتر ظروف سفالي در داخل غار مربوط به دوره ساساني بوده و مقداري نيز متعلق به دوره پارت‌ها مي‌باشد.با اين وجود مقداري ظروف سفالي از دوره اسلامي نيز در اطراف ورودي‌هاي غار ديده شده است. برخی نیز سابقه ی احداث این غار را که دارای تالارها و چاههای دست ساز می باشد به دوران هخامنشیان نسبت می دهند. ساکنان در این منطقه معتقدند این غار در دوران گذشته جهت محافظت از محصولات و گریز اهالی از دست اشرار بنا شده است و آن را غار رِیس (بر وزن قیس ) می نامند. در سرتاسر بدنه ی داخلی این غار آثار اشیاء نوک تیز ی که به وسیله ی آن ها این غار کنده شده، دیده می شود. طول غار در حدود 780 متر است و شامل چهار دهانه ی ورودی و دو قسمت مجزا است که بخش مرکزی آن مجموعه ای است از هفت اتاق که در سطوح گوناگون  به طرزی استادانه حجاری شده است و از طریق چاهها و دالانها به طبقات زیرین مرتبط می شود. از دیگر عجایب این غار می توان به تهویه ی هوا در آن حتا در عمیق ترین نقاط آن اشاره کرد.این غار حدودا ً دوهزار سال پیش بر فراز تپه ای آهکی مشرف به روستای نیاسر از توابع کاشان، به شکل تونل سنگی پرپیچ و خمی  و با ابزار ابتدایی در دل کوه کرکس کنده شده است. غار نیاسر 20 اتاق و اتاقک دارد که مساحت بزرگترین اتاق آن 1/8 و مساحت کوچکترین اتاق آن 28/6 متر مربع است.

باغ تالار نیاسر

این باغ در دوران ساسانی بناها و قصرهای زیبا و باشکوهی را در خود جای داده بوده که در گذر زمان رو به نابودی رفته است. اکنون تنها یک کوشک از این باغ تاریخی برجای مانده است که یادگار اواخر عهد صفوی است. این بنا محل اتراق سلاطین و بزرگان روزگار بوده است. چنان که پادشاهان آن سلسله هنگام مسافرت به کاشان ، گاه و ناگاه برای تفریح و تماشا به تالار نیاسر رفته و مردم آبادی نیز شب هنگام با افروختن مشعل ها و آتش فراوان شهر را چراغانی می کردند تا شاه و همراهانش از فراز عمارت منظره را تماشا کنند. هم اکنون شهرداری نیاسر این باغ را خریداری و به بوستانی عمومی بدل کرده است. باغ تالار از مکانهای زیبا و دیدنی شهر نیاسر می باشد که در آن درختان کهنسال و رفیع وجود دارد.درختانی سر به فلک کشیده که بسیار زیبا و دل انگیز اند.آب چشمه ی اسکندریه در میان این باغ جاری است و پس از گذشتن از باغ به آبشار منتهی می شود.در قسمتی از این باغ، عمارت بسیار زیبایی بنا شده که به عمارت کوشک تالار معروف است و ساختمان فعلی کوشک از جمله بناهای باقی مانده از عمارت باغ تالار است و قدمت آن به دوران صفویه و در زمان شاه سلطان حسین صفوی که آخرین پادشاه این دوران است، بر می گردد. نقل است که بعد از دوره ی صفویه و در زمان قاجاریه، فتحعلی شاه در یکی از سفرهای خود به کاشان همراه با ملک الشعراء، صبا کاشانی، از بازار مسگرها عبور می کرده و نظر او به پسر بچه ای که بخاطر گرد زغال چهره اش سیاه شده بود جلب می شود و در همان موقع مصرعی در وصف آن می گوید: « به گرد عارض مسگر نشسته گرد زغال».اما هر چه فکر می کند مصرع دوم به خاطرش نمی رسد.در این میان ملک الشعرا مصرع دوم را می سراید: «صدای مس به فلک می رود که ماه گرفت» شاه از این حاضر جوابی به وجد آمده و بعنوان جایزه باغ تالار نیاسر را به او می بخشد.از آن زمان به بعد این باغ نسل به نسل نزد نوادگان صبای کاشانی بوده تا سال 1377 ه.ش.که شهرداری نیاسر کل محوطه ی باغ تالار و عمارت کوشک را از آخرین نوادگان صبای کاشانی که خاندان ضرابی بودند، خریداری کرده ، پس از بازسازی کامل آنرا جزء آثار باستانی به ثبت رساند.از ویژگی های این عمارت بکار بردن 8 ضلعی ها در معماری ساختمان است که 8 ضلعی ها از مشخصه های معماری دوران صفویه هستند.عمارت به شکل قرینه ساخته شده و قسمت راست آن شاه نشین و طرف چپ آن را وزیر نشین می گویند.به دلیل شیوه معماری خاص آن و به کاربردن دالانها در زیر ساختمان، دمای هوا در داخل عمارت چندین درجه خنک تر از بیرون آن است.عمارت مذکور کاملاً بازسازی شده و تنها جای دست نخورده آن که تاکنون باقی مانده است، سنگهای زیر ستون چوبی می باشد که 4 تا در اطراف حوض وسط ساختمان و 2 تا در جلوی ایوان وجود دارند.از ویژگی های دیگر این عمارت مشرف بودن آن به تمام شهر نیاسر و اطراف آن می باشد. به عبارت دیگر در هر منطقه از نیاسر این مکان قابل روئیت می باشد.

 آبشار نیاسر

شرایط اقلیمی: گروه اقلیمی دو با زمستان  خیلی سرد و تابستان نیمه گرم و خشک

طول جغرافيايي "48 '08 ?51

عرض جغرافيايي "20 '58 ?33

ارتفاع از سطح دريا 1725 الي 1672متر

ميانگين سالانه دماي هوا 7/14 درجه سانتيگراد

ميانگين حداكثر دما 1/23 درجه سانتيگراد

ميانگين حداقل دما 2/6 درجه سانتيگراد

 تعداد روزهاي يخبندان 99 روز در سال

ميانگين سالانه رطوبت نسبي هوا 42 درصد

متوسط ميزان بارندگي سالانه 4/104 ميليمتر

ميزان بادهاي آرام 2/63 درصد

 سطح آبهاي زيرزميني 12 تا 30 متر

موقعيت فعلي اثر:

شهرستان كاشان، بخش نياسر، شهر نياسر، محلة سر کمر ( شهيد بهشتي ) اين آبشار در محلة سرکمر و در کنار غار واقع شده است .

تاريخچه و وجه تسميه اثر:

در تاريخ کاشان در مورد تاريخچة چشمه و آبشار نياسر نوشته شده است که : « اما چشمة مزبورة نياسر را چشمة اسکندريه مي نامند .گويند اسکندر بن فيلقوس عالم به علم کشف الاسرار که از دانيال پيغمبر به او رسيده بود چون عبورش به آن قريه رسيد دانست که در دل سنگ آبي بزرگ و مستور و پنهان است .حجاران را طلبيد و در يک شبانه روز اين چشمه را احداث و احيا نمود و آن موضع که بالفعل باغ تالار است آن روز مضرب خيام و محل قيام اردوي کيوان پوي بود .نظر به آنکه جايي بسيار رفيع و با روح و صفا و از اطراف و جوانب بقدر دويست ذرع مشرف به جلگه و همواري است و قاف تا قاف عالم در منظر نظر است فرمان داد که باغ و عمارت و تالاري بنا کنند و چنان بوده که همة آن آب به جدولهاي عريض از خيابانهاي آن باغ گردش کرده و به حوض خانه و از آنجا فرو رفته در پاي تالار هفت ذرع کوه را به اندازة بيست ذرع در پانزده ذرع تراشيده و پست و هموار نموده حوضي بزرگ در دل سنگ تراشيده در وسط آن فواره اي که همة آن چهار سنگ آب به قدر يک ذرع جوشيده و از لب آن کوه از موضعي که تقريباً يکصد ذرع مسقط الحجر آن است مانند عمودي از بلور به پايين مي ريزد و به نوعي آن آب صاف روشن از آن آبشار به نشيب ريزد که از دو فرسخ راه نمايان و صداي آن مانند رعد پردة گوش را پاره مي کند .» از توصيفاتي که ازکتاب تاريخ کاشان ذکر شد مشخص مي شود قدمت اين محل به دورة اسکندر برمي گردد؛ و در تاريخ قم به وصفي ديگر در مورد تعداد آسيابها در آن زمان و در مسير آب اين آبشار چنين مي نويسد : « من جمله ده باب آسياب معظم که يکي از آنها بواسطة وفور آب و عمق و ارتفاع تنوره و خوبي آلات و ادوات که در اوايل ابداع و احداث داشت شبانه روزي يکهزار من به وزن شاه گندم خرد مي نمود .» مشخص مي شود ده آسياب در قديم موجود بوده و سه آسياب ديگر به آنها اضافه شده که هم اکنون فقط دو تا از آنها باقي مانده است .

مشخصات اثر تپه :

اين مجموعه از جمله مهمترين محلهاي تاريخي/ فرهنگي شهر نياسر و حتي کشور بوده و از چند عنصر اصلي از جمله آبشار ، مسير پله ها از پاي آبشار تا پاي کوشک ، سنگها و بستر آبشار ، درختان و گياهان موجود در اطراف آن تشکيل شده است و مي توان در صورت سازماندهي مناسب جهت بهره برداري از آن استفاده کرد . .در کنار آبشار يکي از وروديهاي غار واقع مي باشد و ارتفاع از پاي آبشار تا قسمتي که از آنجا آب پايين مي ريزد 25 متر و از پاي آبشار تا عمارت کوشک 53 متر مي باشد . در مسيرآب 13 آسياب وجود داشت که 4 آسياب در کنار آبشار بوده و هم اکنون 2 آسياب از کل آسيابها باقي مانده است ، يکي از آسيابها که هم اکنون نيز فعال مي باشد در پاي آبشار قرار گرفته است و از آسيابهاي ديگر جز بقاياي کمي به جا نمانده است .

ويژگي اثر:

بررسي جايگاه طبيعي : آبشار نياسر از چشمة تالار ( اسکندريه ) واقع در کنار چارتاقي سرچشمه مي گيرد به گونه اي که دو سوم آب چشمه به سمت آبشار و ازآنجا به دشتهاي نياسر و يک سوم آن به محلة نو مي رود. در ضمن آب جاري شده از آبشار به بعضي از مزرعه هاي اطراف از جمله مزرعه خاتون ، دولت آباد ، سيف آباد و يرقون نيز مي رسد.البته قبلاً اين آب به سمت مزرعة سورآباد هم مي رفته. ولي به علت کم شدن آب چشمه دسترسي اين مزرعه به آب  منتفي مي باشد آبي که از آبشار پايين مي ريزد در فصل پاييز کمترين مقدار و در فصل زمستان بيشترين مقدار را داراست . از بقاياي خزه هاي قديمي و آبراهه هاي موجود و همچنين گفته هاي اهالي محل ( آقاي ذاکري ) مشخص مي شود که مسير آب در قديم عوض شده که به صورت تقريبي مسير قبلي آن روي نقشه مشخص شده است. البته در تحقيقات آتي مسير اصلي آبشار دقيقاً مشخص خواهد شد .در ضمن به دليل پديده هاي انحلال سنگ آهک توسط جريانهاي زيرزميني و گذشت ساليان دراز بافت بسيار زيبا و چشم نوازي مانند استالاکتيت ها و استالاکميت ها در بدنة سنگهاي کوه آبشار بوجود آمده که مي توان از آنها براي جذب گردشگر استفاده کرد .سنگي که آبراهة آبشار در آن ايجاد شده و سنگهايي که کوه مزبور را تشکيل مي دهند از نوع سنگهاي آهکي و رسوبي مي باشد . در محيط اطراف آبشار درختاني از جمله بيد شيرين ، بيد تلخ ، نارون يا پشه ، ارار ، ون يا زبان گنجشک ، توت بي دونه ، توت شمروني ، انجير و مو رشد کرده اند .چند درخت کهن و قطور ( توت و بيد ) هم در پاي آبشار وجود داشته که به علت خطر وارد کردن آسيابهاي احتمالي به حمام و آسياب حدود 7 الي 8 سال پيش آنها را قطع کرده اند . از گياهان دارويي اين محل نيز مي توان موارد زير را نام برد : پر سياوش : براي سينه درد و سردرد علف شوره : براي کمر درد و سردرد خيار بوته مار ( هندونه مار ) : براي پا درد در ضمن در قديم پزشکان محلي از گرد سنگي که آبراهه بر روي آن به وجود آمده است به عنوان مرهمي براي زخم استفاده مي کردند ( يکي از دلايل استفاده خنک بودن آن مي باشد ) لازم به ذکر است حدود 5 الي 6 سال پيش به کوشش شهرداري مسير پله اي با سنگهاي تراورتن از پايين آبشار تا کوشک تالار تعريف شده و همچنين يک سري توريهاي سيمي براي جلوگيري از سقوط افراد گردشگر و نيز ريزش احتمالي سنگها تعبيه شده است. کف پاي آبشار نيز بوسيلة سنگ فرش شده است .

بررسي جايگاه آييني :

در کتاب" آيين ميترا "نوشتة مارتين ورمازرن نقل شده است که : « پورفير در کتابش از شخصي به نام اوبولوس روايت مي کند که ستايش مهر در غارهاي طبيعي انجام مي گرفته است .نزديک غار مي بايست رودخانه اي جريان داشته باشد . و در کتاب" آيين مهر"نیز مي خوانيم : « آب در آيين ميترا داراي اهميت فراواني است ، يکي از آداب مهري دينان شست و شو و غسل بوده و براي شرکت در مراسم ستايش مهر ، افراد ملزم بودند تا مدت چند شبانه روز ، مطابق با آدابي خود را شستشو دهند و متحمل ضربات تازيانه گردند .در مهرابه ها يا چاه آب وجود داشت و يا چشمه هاي جوشان ، به همين دليل کف مهرابه ها جوي حفر مي کردند .» آبشار نياسر مدرک ديگري است بر اين نظريه که احتمالاً غار معبدي بوده متعلق به پيروان آيين ميترا .لازم به ذکر است هر ساله در روز عيد قربان اهالي محله سرکمر و برزه دون در کنار چشمة اسکندريه و در حال حاضر کنار مسجد امام حسن (ع) ،گاوي قرباني کرده خون آن را بر آب مي ريزند که همراه با آب از آبشار پايين ريخته و به قسمتهاي ديگر مي رود. زيرا اهالي اعتقاد بر اين دارند که اين خون باعث پر برکت شدن آب شده و از کم شدن آب جلوگيري مي کند.

 

باغ ایرانی چگونه باغی است؟

دکتر حسن اصانلو در مبحث خود پیرامون معماری ایرانی در ذیل عنوان باغ چنین آورده:

باغ از نظر ریشه شناسی لغات، واژه ای است که برای بار نخست از دوره ی سلجوقیان در ایران رواج می یابد. تا پیش از این واژه ی پردیس را به جای باغ به کار می برده اند که واژه ای برگرفته از سانسکریت است و در اکثر زبان های اروپایی رواج دارد و کهن الگوی ساخت باغ ایرانی نیز هست. بدین معنا که همانطور که واژه ی پردیس در مفاهیم ایرانی و اسلامی به معنای بهشت آمده ؛ باغ ایرانی نیز تجلی این بهشت آسمانی بر زمین است. البته باید توجه داشت که باغ ایرانی در تقابل و تضاد با مفهوم کویر طراحی و ساخته شده که در کنار هم تداعی مفهوم مرگ و زندگی یا دوزخ و بهشت یا در دیدی وسیع تر اهورامزدا و اهریمن را می کرده است که این مفهوم ثنویت در معماری ایرانی خود را به تقابل میان نور و تاریکی داده که بنیان اساسی تفکر زرتشتی است.

از دید آنالیز معماری باغ ایرانی دارای سه عنصر اساسی است:

حصار/ مرکز/  کاخ( یا همان کوشک) . پلان چهارباغ که بعدها اسم باغ هم گردیده است از اصول اصلی معماری باغ ایرانی است. در باغ همیشه ما دو محور عمود بر هم داریم که  معمولا ً توسط نهرهای آب مجزا می شوند و تشکیل شده اند از محور شمال به جنوب و محور شرق به غرب که همیشه در یک سوم پلان قرار گرفته اند.  

کوشک

به عمارتی گفته می شود که در میان یک باغ ساخته می شود و غالبا ً در یک سوم مساحت باغ و در مستطیل طلایی قاعده ی باغ واقع شده.

 

درختان باغ ایرانی کدامند؟

در باغ ایرانی بر خلاف باغ های غربی درختان باغ غالبا ً درختان میوه اند. درختان باغ ایرانی چنان که از باغ های ایرانی هویداست . درختانی هستند که بتوانند علاوه بر عمر زیاد ، رنگ آمیزی متنوعی را در چشم بیننده تداعی کنند. به طوری که علاوه بر درختان میوه ای که در فصول مختلف سال با رنگ و بوی خاص آن فصل به باغ جلا می بخشند، درختانی هم هستند که تنها به مفهوم تنوع رنگ آمیزی و زیبایی کاربرد دارند. درختانی نظیر چنار و درختان سوزنی برگ. که یکی به علت تنوع رنگ برگ های آن و دیگری همواره سبز بودنش چشم نوازی باغ ایرانی را حتا در فصول سرد سال تضمین می کرده اند.

چنارهای کهن نیاسر

در نیاسر برخی از این درختان بیش از چهارهزار سال عمردارند و معمولا ً در کنار جوی آب قنات ها کاشته شده اند. چنار محله ی روداب و چنار سرچشمه از جمله ی این گونه درختان هستند. این که این درختان در کنار منابع آب کاشته شده اند خود نکته ای بسیار تامل برانگیز است. زیرا علاوه بر احتیاج گیاه به آب برای نمو و رشد خود، چنان چه در ذیل این سخن می آید چنار مفهوم باروری و زایندگی دارد و منابع آب هم مکان مقدسی بوده که حضور آناهیتا( ایزدبانوی باروری و آب های روان) را در ذهن تداعی می کرده است. مرحوم دکتر مهرداد بهار در کتاب ارزشمند خود "از اسطوره تا تاریخ" در مقاله ای با عنوان"درخت مقدس" چنین آورده: چنار، عظیم ترین و از پرعمرترین درختان نجد ایران است. گسترش شاخه های چنار کهن به هرسو چنان است که پهنه ای بزرگ را در زیر سایه ی خود می گیرد و چنان بلند و افراشته است که از دوردست دیده می شود. به گفته ی یکی از دهقانان کشار، چنار شاه درخت هاست. اما تنها عظمت ، سترگی و پرعمری چنار نیست که باعث تقدس چنارهای کهن شده است. این نوجوان شدن هر ساله ی چنار نیز هست که به آن حالتی جادویی و ستایش انگیز می بخشد. چنار هرساله پوست می افکند و شاخه های تنومند آن رنگ سبز روشنی به خود می گیرد و این جوان شدن هرساله ی چنار، مانند همیشه سبز ماندن سرو، بدان تقدسی می بخشد. زیرا حفظ قدرت جوانی یکی از شرایط لازم برای باروری است و در نتیجه آن را مظهر برکت و نعمت بخشیدن ابدی خدایان و ارواح می سازد. در تاریخ ایران باستان نیز اشاراتی به چنار رفته است که تقدس  و کارویژه ی آن را بیشتر مشخص می کند. پادشاهان پارس پیوسته درخت چنار را گرامی می داشتند. در دربار ایران چنار زرینی همراه تاک زرین بود که آنها را اغلب در اتاق خواب شاه می نهادند و چنار را به گوهرهای بسیار آراسته بودند و پارسیان آن را ستایش می کردند. هنگامی که داریوش بزرگ در آسیای صغیر بود به او درخت چنار و تاکی زرین هدیه دادند و هنگامی که خشایارشا به جنگ یونان می رفت، در راه چناری عظیم دید و فرمود تا آن را به زیورهای زرین بیارایند و آن را به نگهبانی به سپاهیان گزیده ی خود سپرد. بعلاوه شاهان هخامنشی  بنا به سنت آسیای غربی/مدیترانه ای ، حافظ این مظهر گیاهی بوده اند و این درخت در ایران مظهری زرین داشته است که در دربار نگهداری می شده است. ظاهرا ً به دست آوردن آن درخت زرینی که در خوابگاه شاه بوده معنای به دست آوردن سلطنت می داده و این خود آیینی کهن را بازگو می کند که بنا برآن فرمانروایی و کهانت ، همه به معنای حفظ سرسبزی و برکت بوده و وظیفه ی اصلی شاه/ کاهن  آن بوده که چون مظهر زمینی نیروهای آسمانی ، نعمت و غنا را در سرزمین خود حفظ کند. در ایران مظهر اصلی این غنای طبیعت ظاهرا ً چنار بوده است که هنوز هم به شکل اسلامی شده برجای مانده است. {ایرانیان }برای ستایش این درختان سترگ در دوره ی اسلامی توجیهی تازه یافتند و برای آن که ستایش  ایشان برخلاف  سنت های اسلامی نباشد، اغلب به این نتیجه رسیده اند  که در پای این درختان ، بزرگمردی، امامزاده ای ، یا مقدسی به خاک سپرده شده است. پس می توان نتیجه گرفت که: درخت چنار در ایران باستان وجه مشترکی با شاه داشته است. همچنان که شاه مظهر انسانی نیروهای برکت بخشنده ی آسمانی بوده، چنار کهن نیز مظهر نباتی این نیروها بوده است. این درخت در ایران باستان ظاهرا ً پیوسته با تاکی همراه بوده که به گمان من (مهرداد بهار) این تاک مظهر خون و دوام سلطنت بوده است که از طریق زن به فرزند یا داماد شاه می رسده است.

گل و گلاب

کنون که در چمن آمد گل ازعدم به وجود

بنفشه  در  قدم  ِ او نهاد  سر  به  سجود

به باغ ، تازه کن  آیین ِ دین ِ زردشتی

کنون که لاله برافروخت آتش  ِ نمرود  ( حافظ)

در کنار جاذبه های طبیعی و تاریخی نیاسر، جاذبه های فرهنگی و انسانی بسیاری نیز وجود دارد که از مهمترین آن می توان به گل و گلاب اشاره کرد. نیمه ی اردیبهشت معمولا ً آغاز گل چینی و شروع فصل گلاب گیری است. گل محمدی با توجه به نامی که برای آن برگزیده اند در نظر مردمان شهر تا اندازه ای وجه تقدس نیز دارد. از ویژگی های این محصول ، حساس بودن آن است در برابر نور خورشید. گل چینان صبح زود برای جمع آوری گل راهی گلستان می شوند. به طوری که ظهر نشده گلها چیده شده اند. سپس آن ها را به کارگاههای گلاب گیری می فرستند. گلها را به همراه آب در دیگ های مخصوص جوشانده، بخار آن را به وسیله ی لوله هایی که از آن به پارچه هایی وصل می شود و داخل آب سرد قرار دارد، هدایت می کنند و گلاب تبدیل به گلاب ناب می شود. در فصل گلاب گیری گردشگران بسیاری به خاطر گلستان های پر از گل و نیز گلاب گیری به تماشا می آیند.

دیگر اماکن تاریخی نیاسر

از دیگر جاذبه های طبیعی و فرهنگی و تاریخی نیاسر می توان به برج چالقاب، چشمه اسکندریه، کوشک صفوی،حمام صفوی، آسیاب آبی، مسجد تاریخی رودآب، خانه ی بروجردی ها و سلخ آب( رودآب- قنبره) و غیره نام برد.

 

محور فرهنگی/تاریخی/گردشگری نیاسر

ساختار كالبدي شهر نياسر كه از هفت محله مسكوني تشكيل شده به همراه باغ‌ها و مزارع آن به شدت متاثر از حركت آب است.عمده‌ترين منبع تامين آب نياسر، چشمه اسكندريه است.آب پس از حركت از يك مسير زيبا و عبور از مقسم تاريخي، وارد باغ تالار مي‌شود، از صخره تراورتن به پايين مي‌ريزد و پس از تشكيل آبشار نياسر به مسير خود ادامه مي‌دهد.در محل آبشار نيز، چرخ آسياب‌هايي كه اكنون تنها يكي از آنها باقي مانده به حركت در مي‌آمده است.بر بالاي چشمه اسكندريه چارتاقي نياسر و قلعه آن قرار دارد.در پاي چشمه يك مزار تاريخي و درخت چنار بسيار قديمي وجود دارد.پاي چشمه محل برگذاري آيين قرباني گاو در روز عيد قربان و برگذاري آيين 21 رمضان است.باغ تالار و كوشك تاريخي آن كه حركت آب چشمه را در دل خود دارد جزيي از محور فرهنگي ـ تاريخي ـ گردشگري شهر نياسر است.در زير باغ تالار و اراضي همجوار آن غار رييس قرار دارد.در پايين آبشار نيز آسياب آبي و حمام صفوي آخرين بناي مهم محور هستند.در كناره جنوبي محور، راهي باستاني در شيب تندي قرار دارد كه چارتاقي و باغ تالار را به قلعه ساساني، محله رودآب و در نهايت كاشان مرتبط مي‌ساخته است.در كنار شمالي محور نيز محله سركمر قرار دارد.مركز محله كه چالوجه نام دارد، محل تجمع عزاداران در ايام محرم، محل برگذاري تعزيه، محل تجمع مردم براي برگزاري آيين نخل‌گرداني 21 رمضان و آيين قرباني گاو است.شركت‌كنندگان در اين مراسم از چالوجه به سمت چشمه حركت مي‌كنند و مسير‌هاي حركت آنها نيز آييني و با ارزش است.محور فرهنگي ـ تاريخي ـ گردشگري نياسر مجموعه‌اي از ميراث فرهنگي و طبيعي و تبلور ميراث معنوي در برخي از نقاط آن است.از نظر تاريخي آثار گوناگوني از زمان‌هاي مختلف بر جاي مانده است و از نظر طراحي محيطي، معماري آييني و معماري تقويمي يكي از با ارزش‌ترين مجموعه‌هاي كشور است.

آيين در صنايع دستي نياسر

در سرزمين ايران، همواره در بستر زمان و درپهنه مكان مردماني بوده‌اند كه خوب مي‌انديشيده اند، خوب مي‌ساخته اند و خوب مي‌زيسته اند و آنگاه كه چشم فرو بسته و رخت از اين جهان بر مي‌بسته اند، ميراثي ماندگار را از خويش به يادگار مي‌گذاشته اند.آنچه امروز تحت عنوان ميراث فرهنگي نمود عيني و كالبدي يافته است، تبلور آيين و فرهنگ مردماني است كه تفكر و پژوهش آن انسان امروزي را مسحور مي‌سازد.هر آنچه از پيشينيان مانده سراسر رمز و راز و شگفتي است.آنچه مانده كالبدي بي جان نيست و روح حاكم بر آن، ‌اعتقادات، باورها ، سنت‌ها و آيين هر جامعه است كه دست ساخته‌هاي آدمي همچون بسياري زمينه‌هاي ديگر محل تجلي آن است.بدين ترتيب حضور اين روح جانبخش را در صنايع دستي كهن مكان‌هاي چون نياسر نمي‌توان ناديده انگاشت، هر چند كه اين حضور امروزه به شدت رنگ باخته و در بسياري موارد رو به نابودي مي‌رود. در كوچه پس كوچه‌هاي نياسركه قدم مي‌زنيم‌، شايد اولين چيزي كه نگاه را به سوي خود مي برد، درب منازل است با دو "كوبه"؛ يكي مردانه، ديگري زنانه، جهت رعايت سنت، حفظ حريم خانه، احترام به امنيت حضور زن.در كنار "كوبه ها" گل‌ميخ‌هاي آهني جا خوش كرده‌اند، گل‌ميخ‌هايي درآمده به صورت گل‌هاي "هشت پر"، "دوازده پر"، "شانزده پر"، "بيست و چهار پر"، كه همگي نشانگر حضور "آناهيتا" - الهه آب‌ها - از گذشته‌هاي دور در زندگي آدمي هستند.اين گل‌ها بر روي سنگ مزارها نيز حاضرند، و گاهي نيز به شكل ظرف كوچك آب، تا پرندگان بنوشند، گرچه برخي عنوان مي‌كنند كه اين حفره‌هاي كوچك محل گذاشتن شمع است."شمسه" نماد خورشيد، مظهر پرستش مهر پرستان، در ميان گل‌هاي قالي نشان داده مي‌شود.پنجره‌هاي چوبي مشبك نيز گاه به شكل شمسه در آمده‌اند و شيشه‌هاي شفافشان، نور خورشيد را به اهل خانه پيش‌كش مي‌كنند."كبوتر" پيك "آناهيتا" بر روي سنگ‌مزار نشسته است، ظرف كوچك آب را شايد با خود آورده و براي انسان آرميده در زير سنگ از بازماندگان طلب مهرورزي مي‌كند .گشت و گذار در دنياي صنايع دستي نياسر ما را به شگفتي وا مي‌دارد، كه چگونه آيين‌ها و سنت‌ها از اين همه سال‌هاي دور، راه پيموده‌ و به اينك رسيده‌اند؟ چه طور نياكان ما به باور‌هايشان شكل بخشيده‌اند و آنچه كه مي‌ساختند با انديشه‌هاي ديني و اعتقادي‌ شان پيوند داشته است؟

 

غذاخوری ها و رستورانهای شهر نیاسر

رستوران گیتی  -  3222576

رستوران باغ تالار-3222202

رستوران سادات-3222988

چایخانه ی سنتی-3222551

نانوایی سنتی-32222200

شماره ی تلفن مورد نیاز

پیش شماره تلفن نیاسر: 0362

اورژانس: 115

اطلاغات مخابرات:117-3223333

درمانگاه: 3222211 و 3222212

پایگاه بسیج: 3222512

تهیه و تدوین: مهدی فتوحی

 

منابع:

از اسطوره تا تاریخ/ مهرداد بهار/ نشر چشمه/1377

دانشنامه ی مزدیسنا/ جهانگیر اوشیدری/ نشر مرکز/1371

بروشور تبلیغاتی شهرستان نیاسر با عنوان: نیاسر کهن باغشهر ایران/ چاپ شهرداری نیاسر

مفاهیم معماری/ جزوه ی آموزشی/ تهیه و تنظیم دکتر حسن اصانلو

سایت مرکزی شهرستان نیاسر به نشانی:www.niasar.com ))

 

 

 

نگارش: مهدی فتوحی

 

این ترانه ی موزون که در قالب دیالوگی زیبا بیان و ادا می شود، از نمونه های جالب گفتگوسرایی در ادب عا�